موسسه فرهنگی هنری خدمات نشر جام زرین

خانه

باستان شناسی بین النهرین: نظریات و رهیافت ها

 

انتشار کتاب باستان‏‏ شناسی بین‏ النهرین: نظریات و رهیافت‏ها


کتاب «باستان‏ شناسی بین ‏النهرین: نظریات و رهیافت‏ها» تالیف دکتر راجر ماتیوز و ترجمه دکتر بهرام آجرلو است که از سوی نشر پروژه حسنلو و با همکاری دانشگاه هنر اسلامی تبریز چاپ و منتشر شده است.

این کتاب به صورت عمده از دفتر نشر پروژه ترجمه حسنلو (به آدرس تبریز- خ امام جنب مسجد کبود بازار کبود فاز 2 طبقه همکف پلاک 34) و نشر اختر (تبریز- اول خ طالقانی روبروی مصلی) قابل تهیه است.

بخشی از پیشگفتار مترجم کتاب:

حکایت ترجمۀ فارسی چاپ چهارم کتاب باستان‌­شناسی بین‌النهرین: نظریات و رهیافت­ها نوشتۀ آقای پروفسور راجر ماتیوز، کمابیش همانند ایدۀ نگارش و تألیف خود اثر بوده است! یعنی همان طوری که آقای راجر ماتیوز در پیشگفتار متن اصلی کتاب خود بدان اشاره کرده است، کمبود کتابی نو با نگاهی نو به گذشتۀ بین‌النهرین، آن هم با تأکید

بر مباحث روش‌شناختی و تاریخی،  در محافل آکادمیک غرب کاملاً احساس می­‌شد. مترجم نیز کمابیش احساس و دریافتی مشابه دربارۀ فقدان چنین اثری نو، با نگاهی نو و از منظر روش‌­شناسی و نظری به گذشتۀ بین‌النهرین در میان آثار فارسی داشته است. البته وقتی که از آثار فارسی صحبت می‌شود، به استثنای مجموعۀ سه جلدی تاریخ و تمدن بین‌النهرین تألیف آقای دکتر یوسف مجیدزاده که مترجم در معادل‌سازی اصطلاحات بین‌النهرینی از آن بسیار بهره گرفته است و نیز پیش از تاریخ بین‌النهرین اثر آقای دکتر حسن طلایی، دیگر آثار همگی ترجمه هستند؛ اما تفاوت بنیادین ترجمۀ حاضر با دیگر ترجمه‌های موجود، همانا روزآمد بودن و سمت‌وسوی نظری و روش‌­شناختی آن است؛ که همین، آن را از دیگر آثار مشابه کاملاً متفاوت و متمایز می‌­کند؛ وانگهی، از سوی دیگر، محافل دانشگاهی و تحقیقاتی ایران، بالاخص دانشجویان، چندان که باید و شاید به منابع جدید و دست اول و معتبری که نویسندۀ آنها خود اهل فن و خاک‌خوردۀ صحاری بین‌النهرین باشد، دسترسی ندارند. باستان‌شناسی بین‌النهرین: نظریات و رهیافت­ها از این زاویه کتابی است کاملاً جدید و معتبر و دست اول: نویسنده­اش تا لحظۀ آغاز جنگ عراق و کویت (1990م) در بین‌النهرین در حال کاوش و پژوهش بوده است؛ به همین سبب، جدیدترین داده‌‌ها و یافته­‌ها را بررسی و مطرح کرده است. نیک می‌دانیم که باستان‌شناسی بین‌النهرین از سال 1990م تا به امروز به علت شرایط سیاسی خاص عراق، از تب‌وتاب و جوش و خروش افتاده است؛ بنابراین، اطلاعاتی که تا سال 1990م تدوین شده است، جدیدترین و روزآمدترین دانسته‌های ما دربارۀ بین‌النهرین باستان است! که اگر بر همین مبنا باستان‌­شناسی بین‌النهرین: نظریات و رهیافت­ها را با آثار تألیفی و ترجمه‌ای منتشرشده در ایران دربارۀ بین‌النهرین مقایسه کنیم، درمی‌یابیم عقربۀ ساعت آنها در همان دهۀ 1970م متوقف شده است!! که از این منظر، اهمیت و ضرورت ترجمه و انتشار باستان‌­شناسی بین‌النهرین: نظریات و رهیافت­ها، در قامت یک منبع درسی دانشگاهی، باز هم بیشتر آشکار و برجسته می‌شود. ویژگی مهم دیگر این کتاب، که باز آن را از همگنان متمایز می­کند، بررسی مسائل تمدن بین‌النهرین باستان با مناطق مجاور و سرزمین­‌های همسایه است: ایران، ترکیه و سوریه؛ که همین خصلت ممتاز کتاب، برآمده از اشراف نویسندۀ آن بر مسائل باستان‌شناسی همسایگان بین‌النهرین بالاخص سال­‌ها حضور ایشان در ترکیه می‌­باشد.

 

باستان‌شناسی بین‌النهرین: نظریات و رهیافت­ها به عنوان یک کتاب درسی دانشگاهی از سال 2003م تاکنون چهار بار در لندن تجدید چاپ شده است؛ که اینک جای دارد تا جایگاه شایستۀ خود را در میان منابع دانشگاهی موجود دربارۀ بین‌النهرین باستان در محافل دانشگاهی و کلاس‌های درس باستان‌شناسی و هنر بین‌النهرین باستان بیابد؛ خاصه این­ که، متأسفانه، معدودی از جدیدترین آثار منتشره در این موضوع هنوز بر همان منابع دهۀ 1970م تکیه و تأکید داشته و برای دانشجویان و محققین ایرانی حرف تازه‌ای برای گفتن ندارند!

اما در انتشار ترجمۀ حاضر، مترجم ناچار شده است که علاوه بر حذف و یا جایگزینی شماری از تصاویر اصلی کتاب با هدف تفهیم بهتر مطالب به خوانندگان محترم ایرانی، قسمت‌ها و صفحاتی از فصل هفتم متن اصلی کتاب را نیز حذف کند؛ چرا که به سبب دور شدن نویسنده از بحث اصلی کتاب، انتشار آنها در افزایش دانش و شناخت پژوهشگر و دانشجوی ایرانی از تاریخ و تمدن و هنر بین‌النهرین و ارتباطات آن با فلات ایران مثمر ثمر نیست.

اما هنر این کتاب، همانا اعتراف صمیمی و صادقانۀ آقای راجر ماتیوز به بحث ماهیت سیاسی و استعماری باستان­شناسی بین‌النهرین و سیاست‌زدگی مطالعات خاورمیانه بالاخص عراق حالیه و خدمت جمعی از دانشمندان و متخصصان تاریخ تمدن بین‌النهرین و شرق به آباء کلیسا و اصحاب کنیسه است؛ که یکی از نقاط قوت و صفات نیکوی باستان‌­شناسی بین‌النهرین: نظریات و رهیافت­ها می­باشد؛ که آن را در میان جمیع آثار مشابه، ممتاز می­کند و متمایز!